Açık Radyo

Yapısı:

13 Kasım 1995'te yayına geçen Açık Radyo, İstanbul ve çevresine yayın yapan "bölgesel" bir radyo istasyonu. Ayrıca, 92 ortaklı bir Anonim Şirket, ama, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar gibi çalışıyor, üç aşağı-beş yukarı eşit pay sahibi 92 ortağı olan bir kolektif. Hissedarların her birinde “ortaklık belgesi” olarak Abidin Dino'nun -1’den 100’e kadar numaralanmış– “Tuğralar” serisi litografilerinden biri var. Arkasında şu ibare yer alıyor:

“Özgür, bağımsız, demokratik” haysiyetli, duyarlı ve sıradışı bir radyo kurma projesine, 1995’te verdiğiniz desteğin Türkiye’de yeni projelere örnek olması dileğiyle...”

Faaliyetlerinde kâr amacı gütmeyen bir şirket olan Açık Radyo hiçbir çıkar ve sermaye grubuna bağlı değil. Tabiî devlete de. Çoğulcu demokrasi, hukukun üstünlüğü, temel insan hak ve özgürlükleri dışında, hiçbir "ideoloji"ye de bağlı değil. Dolayısıyla, bağımsız. Hatta, büyük para ve güç odaklarının sahipliği altında boğulan bir medya ortamında, Türkiye'nin –ve belki de dünyanın– ender bağımsız yayın organlarından biri olduğu da söylenebilir.

Şiârı:

"Kâinatın tüm seslerine, renklerine ve titreşimlerine Açık Radyo"

Programcıları:

14 yıllık yayın hayatı içinde, toplumun çeşitli kesimlerinden ve meslek dallarından gelen, kimisi de işsizler kategorisine giren ve yaşları 9 ile 75 arasında değişen 969 kişi Açık Radyo’da 859 program yaptı.

Haftada 7 gün 24 saat yayın yapan Açık Radyo’da şu anda her hafta 205 programcı, 143 ayrı program yapıyor. Konuklarımızla birlikte, Açık Radyo stüdyo ve koridorlarına her hafta yaklaşık 300 kişiyi sığdırdığımız ve bu insanların "curcuna"ya katkıda bulunmasına önayak olduğumuz söylenebilir.

Şu ana dek yayın yapmış ve/ya halen yapmakta olan programcıların bazıları, dünyanın dört bir yanından geliyor; Pasaportları itibariyle, Alman, Amerikalı, Belçikalı, Brezilyalı, Britanyalı, Bulgar, Dominikli, Fransız, İranlı, İspanyol, İtalyan, Kanadalı, Kostarikalı, Lübnanlı, Sudanlı, Yunanlı...

Açık Radyo programcılarının ortak özelliği, tümünün gönüllü olması; yani Açık Radyo’nun bütün programcıları hiçbir ücret almadan program yapıyor. Bu da, bilebildiğimiz kadarıyla, dünyada benzerine çok sık rastlanmayan bir olgu.

Açık Radyo’da bir kişi ölümünden sonra 6,5 yıl boyunca program yaptı (ailesinden izin alınarak); bir kişi de doğumundan önce 6 ay boyunca program yaptı (kendisinden izin alınmadan).

Bazı Konukları

Açık Radyo’da 14 yıl içinde yaklaşık 14,000 konuk ağırlandı. Noam Chomsky’den Richard Falk’a, Arundhati Roy’dan Naomi Klein'a, Robert Fisk’ten Joseph Stiglitz’e, Dani Rodrik’e, Bill McKibben’dan George Monbiot'ya, Hrant Dink'ten David Barsamian’a, Norman Finkelstein'dan Benjamin Barber'a, Hasan Cemal’den Can Dündar’a, Amira Hass'tan, Uri Avnery’ye, Gilberto Gil’den Tania Maria’ya, Mike Stoller’dan Hal David’e, Füruzan’dan Muhibbe Darga’ya, Fredrick Jameson’dan Thomas Pogge’ye, Vandana Shiva’dan Meena Seshu’ya, Yaşar Kemal’den Çetin Altan’a, M.Ali Talat’tan Bakır Çağlar’a, Çağlar Keyder’den Şevket Pamuk’a, İbrahim Ferrer’den Bertrand Cantat’ya, Gilbert Achcar'dan Samir Amin'e, Sue Mingus’tan Susana Baca’ya, Ajda Pekkan’dan Nil Karaibrahimgil’e, Cem Boyner’den Bülent Eczacıbaşı’na, Tarık Ali’den José Bové’ye, George Soros’tan Michael Albert’a, Ahmet Yüksel Özemre’den Daniel Amit’e, Burhan Doğançay’dan Mehmet Güleryüz’e, Orhan Pamuk’tan Vüs’at O. Bener’e, Aykut Barka’dan Ross Stein’a, Haluk Bilginer’den Kenan Işık’a, Aykut Kocaman’dan Simon Kooper’a, Ornette Coleman’dan Bonnie Prince Billy’ye, Arif Mardin’den Ahmet Ertegün’e, Niyazi Sayın’dan Nevzat Atlığ’a, İnci Çayırlı’dan Münip Utandı’ya, Kâzım Koyuncu’dan Bülent Ortaçgil’e, İdil Biret'ten Ayla Erduran'a, Susan Buck-Morss’tan Elizabeth Povinelli’ye, John Zerzan’dan James Petras’a, Lester Brown’dan Maude Barlow'a, Wolfgang Sachs’tan Lisa Franzetta’ya, Franny Armstrong’dan Annie Leonard’a, Joel Kovel’den Jonathan Neale’e, Mark Kurlansky’den Thomas Blanton’a, Bertrand Tavernier’den Ulaş İnaç’a, Thierry ‘Titi’ Robin’den İnti İllimani'ye, Charlie Haden’dan Toots Thielemans’a, Stefanos Yerasimos’tan John Berger’a, Semih Balcıoğlu’ndan Piyale Madra’ya, Harun Tekin’den Aylin Aslım’a, Esbjörn Svensson’dan Björn Beckman’a, Dave Clark’tan Peaches’a, Larry Coryell’den Mike Stern’e, İşkenceciden işkence kurbanına, AIDS hastasından travestiye, 3 yaşındaki genç biniciden 93 yaşındaki tecrübeli müzisyene, 8 yaşında küresel ısınma karşıtı aktivistten, 80 yaşında sinema makinistine, aşçıdan at arabacısına, otistikten genetik bilimciye, TESEV’den TEGV’e, KADER’den KAMER’e, Amnesty’den Greenpeace’e, on dört sene boyunca, her gün en az üç konuk....

Çalışanları:

Halen Açık Radyo’nun 27 profesyonel çalışanı var. İdari ve teknik işleri yürüten bu kadronun yaş ortalaması: 34.

Uluslararası Bağları:

Açık Radyo, Avrupa'nın 4 radyosu, Nova/Paris, Multikulti/Berlin, Mavi Tuna/Viyana, Radio 3/Varşova ile dünya müziği ve web alanında ortak projeler ve birçok "program değiş tokuşu" yaptı. Halen sürdürdüğü bir saatlik özel dünya müziği kuşağı RBB Multikulti Berlin, VDR Funkhaus, Radio Sweden P 6, Europa Köln ve Radio Bremen radyolarında da yayınlanıyordu. Şimdi aynı grubun internet radyosu olan MultiCult 2.0’da yayınlanıyor. Açık Radyo, Uluslararası Fransız Radyosu (RFI) ile dünya müziği konusunda işbirliğini sürdürüyor. Ayrıca, kâr gayesi gütmeyen bir çocuk radyosu olan Radijojo’nun yaşları 3 ilâ 13 arasında değişen programcılarının hazırladığı dünya müziği programları Açık Radyo’da yayınlanıyor. Uluslararası Putumayo Radyo Saati adlı Dünya Müziği programı 10 yıldan beri Açık Radyo’da düzenli olarak yayınlanıyor. 1949’dan beri Berkeley, California’dan yayın yapan KPFA radyosundaki Music of the World programı Açık Radyo’da da 30. yayın döneminde yayınlanmaya başladı.

Genel Sadası:

Haber + Müzik + Kişilik'ten oluşuyor.

Sözel Program Konularından Bazıları:

Haber ve yorum, genel kültür, felsefe, dil, çevre, ekoloji, doğum, kadın, çocuk, gençlik, üniversite, gönüllülük, İstanbul, Avrupa, Avrupa Birliği - Türkiye ilişkileri, Akdeniz, Anadolu, haklar, hukuk, barış hareketleri, savaş tarihi, tarih, matematik, zeka ve şans oyunları, bilim, teknoloji, bilim-kurgu, mitoloji, antropoloji, insan beyni, ekonomi, politik ekonomi, arkeoloji, meteoroloji, yerel yönetim, tasarım, mimari, dünya hikâyeleri, edebiyat, şiir, kitaplar, dergiler, drama, sinema, tiyatro, plastik sanatlar, şehircilik, müzecilik, iletişim, bilişim, internet, elektronik oyunlar, televizyon, psikiyatri, trafik, iş dünyası, çalışma hayatı, reklamcılık, tüketim toplumu, sağlık, beslenme, mutfak, şarap, ekmek, zeytinyağı, kahve, koku, futbol, spor, amatör spor, yıkanma kültürü, doğa, gezi, fotoğraf, amatör havacılık, atçılık, deniz ve yelkencilik, deprem ve âfetler, iş kazaları ve güvenliği, çocuk hakları, hayvan hakları, küreselleşme, sosyal hareketler, sivil toplum...

Müzik Programlarının "Tür"lerinden Bazıları:

Dünya Müziği, Caz, Blues, Rock, "Oldies", Folk, Klasik Batı Müziği, Klasik öncesi dönem müzikleri, Ortaçağ müzikleri, Troubadour müzikleri, Opera, Osmanlı-Türk Müziği, Türk Halk Müziği, Rebetiko, Sefarad şarkıları, Chanson, Punk müziği, Reggae, Dub, Rap, Hip Hop, Latin, Brezilya, Küba, Paraguay müzikleri, Operet, Konçertolar, Müzikal, çeşitli alt türleriyle Elektronik Müzik, serbest doğaçlama müzikleri, minimal müzik, deneysel müzik, sörf müzikleri, vampir müzikleri, Farsî müzikler, Hindistan müzikleri, Bollywood müzikleri, Sovyet, İskandinav, Amerikan, İngiliz, Fransız, Rus Senfonileri... Müzik âletleri üzerine yıllarca süren ayrı özel programlar: İnsan sesi, Viola da Gamba, Çello, Piyano, Gitar, Klarnet...

Radyo Belgeselleri’nden Bazıları:

Sabahattin Ali (doğumunun 100. yıldönümünde, 6 ay); Ferit Alnar (100. yaş gününde, 1 ay); “Amma Hikâye” (Dünya ve Türk edebiyatından seçme hikâyeler – 3 yıl) Andersen 200 yaşında (26 hafta); Oğuz Atay (ölümünün 30. yıldönümünde; 12 hafta boyunca Tehlikeli Oyunlar okuması); Bach (ölümünün 250. yılında, 4,5 yıl); Barok (1 yıl); Beckett (100 yaşında, 6 ay); Beatles (6 ay/104 saat); Berlioz (200 yaşında, 6 ay); Boris Vian (Doğumunun 90. yılında, 1 hafta); Borges (6 ay); Brecht (ölümünün 50. yılında, 6 ay); Brel (ölümünün 25. yılında, 6 ay); Binbir Gece Masalları (6 ay); Springsteen (60. yaş gününde, 6 ay); Albert Camus (Ölümünün 50. yılında, 3 ay); Coltrane (Doğumunun 80. yılında, 6 ay); Çehov (Doğumunun 150. yılında, 2 ay); Darwin (200. yaş gününde, Türlerin Kökeni’nin 150. yıldönümünde, 6 ay); Simone De Beauvoir (doğumunun 100. yılında, 5 program); Don Quijote (400. yaş gününde, 32 kısım); Dvorák (ölümünün 100. yılında, 6 ay); Dylan (60. yaş gününde, 1 yıl); ECM Müzikleri, 1 yıl); Ellington (100. yaş gününde, 1 ay); Elvis (ölümünün 25. yıldönümünde, 1 ay); Freud (6 ay); Galuppi (300. yaş gününde, 3 ay); Gershwin (100. yaş gününde,1 ay); Gogol (200. yaş gününde 5 ay); Gödel-Escher-Bach (4 ay); Guthrie (90. yaş gününde, 1 hafta), Händel (ölümünün 250. yılında, 4 ay); Billie Holiday (90. yaş gününde, 6 ay), Michael Jackson (50. doğum yıldönümünde 6 ay); Kafka (125. doğum yıldönümünde Dönüşüm okuması, 22 program); Karamazov Kardeşler (okuma 52 hafta); Lennon (ölümünün 25. yıldönümünde, 6 ay); Madame Bovary (yayımlanışının 150. yıldönümünde, 3 ay); Madonna (50. yaş gününde bir ay); Mahler (ölümünün 90. yıldönümünde, 1 yıl); Mendelssohn (200. doğum yıldönümünde 6 hafta); Mesut Cemil (100. doğum yıldönümünde, 1 hafta); Jim Morrison (ölümünün 30. yıldönümünde, 1 hafta); Mozart (250 yaşında, 1 yıl), Musıkî Meclisleri (1 yıl), Aziz Nesin (ölümünün 10. yıldönümünde, 6 ay), Charlie Parker (ölümünün 50. yılında, 6 ay); Pacifica Radio (60. yıldönümünde 2 ay); Pavese (100. doğum yıldönümünde, 1 hafta); Selâhattin Pınar (100. doğum yıldönümünde, 1 ay); Poe (doğumunun 200. ve ölümünün 160. yıldönümünde, 1 ay), Protest Müzikleri (6 ay); Rembrandt (400. doğum yıldönümünde, 6 ay); Cemal Reşit Rey (100 yaşında, 8 ay); Rus Rock’u (1 yıl); “Sahibinin Sesi” (2 ay); Salinger (90. doğum yıldönümünde Franny ve Zooey okuması, 4 ay); Saroyan (100. yaş gününde İnsanlık Komedisi okuması, iki ay); Adnan Saygun (100. doğum yıldönümünde, 6 ay); Scarlatti (doğumunun 250. yılında, 30 hafta); Schiller (250. doğum yıldönümününde 1 ay); Münir Nurettin Selçuk (100. yaş gününde, 1 ay); Seeger (90. doğum yıldönümününde 1 ay) Shakespeare dönemi müzikleri (5 yıl); Robert Schumann (Doğumunun 200. yılında, 2 ay); Skalkottas (4 ay); Stravinski (6 ay); Şostakoviç (100. yaş gününde, 2 ay); Tanburî Cemil (6 ay); Taş Plaklar (1 yıl), Tevfik Fikret (ölümünün 90. yıldönümünde, 2 ay); Türk Popu’nun yarım yüzyılı (7 yıl - devam ediyor); Türk Rocku (1 yıl); Türkiye’de Radyo’nun Sözlü Tarihi (3.5 yıl); Türkiye’de Ses Kayıt Tarihi’nin 100 yılı (4,5 yıl); Usmanbaş (2 ay), Vladimir Vysotsky (Ölümünün 30. yılında, 2 ay); Weill (100. yaş günü ve ölümünün 50. yıldönümünde (1 ay), Jules Verne, (doğumunun 180. yıldönümünde, 20 program); Yaylı Çalgı Kuartetleri (1 yıl); Zappa (2 yıl)...

Özel Aylar, Haftalar, Günler ve Belgesellerden Bazıları:

40. yılında 68 Devrimi (Mayıs 2008 boyunca); 50. yıldönümünde 6-7 Eylül Olayları, 75. yıldönümünde Sacco ve Vanzetti idamları, 20. yıldönümünde Sabra ve Şatila katliamı, 25. yıldönümünde 12 Eylül darbesi, 1. yıldönümünde 11 Eylül, 30. yıldönümünde 15 -16 Haziran olayları, 1. yıldönümünde 17 Ağustos Depremi (“Yer Yarıldı, İçine Girdik”) ve 10. yıldönümünde 17 Ağustos Depremi (1 hafta); her yıl yıl sonu değerlendirmeleri: Geçen Yılın Ardından: 1996 – 2008...

1999-2008 yılları arasında özel bayram programlarında kültür, sanat, edebiyat, tarih dünyasının önde gelen simaları arasından 60 konukla ikişer saatlik sohbetler yapılarak bir tür 'sözlü tarih' çalışması gerçekleştirildi.

Ayrıca, Açık Radyo 1996’da İstanbul’da gerçekleştirilen Uluslararası II. Habitat Zirvesi boyunca (10 gün) konferansın “yarı-resmî radyosu” olarak, düzenli bir şekilde Türkçe ve İngilizce özel yayın yaptı.

Zihin Tiyatrosu:

Açık Radyo, daha yayın hayatına başlamadan 6 ay önce kamuoyuna açıkladığı manifestosunda “Radyo ne işe yarar?” diye soruyor, ve bu soruya retorik bir cevap veriyordu: “‘Zihin Tiyatrosu’nu kurmaya...” Manifestosundaki bu vaadini de

yayına girer girmez tuttu. Her sabah kulağınıza yolladığı “Üç Silahşörler” ve onu takiben “Yirmi Yıl Sonra” başyapıtlarının düzenli olarak “tefrika edilmesi” ile… Yine ilk dönemlerde gece yarısına beş kala başlayıp, gece yarısını beş dakika geçe biten “Binbir Gece Masalları” okumaları, dinleyicilere geceleri zihin açıklığı versin diye yapıldı. Zihin Tiyatrosu, o zamandan bu zamana çeşitli formlarda varlığını sürdürüyor. Kimi zaman evde okumaktan ürkeceğimiz kalınlıkta bir kitabı okumaya girişerek, kimi zaman, bir tek dinleyici için bile olsa, eseri anadilinde de okuyarak, kimi zaman da küçücük stüdyosunda irili ufaklı, klasikli modernli tiyatro eserlerini radyo tiyatrosu disiplininde icra ederek…

“Açık Radyo’da Tiyatro” 2005 yılının Kasım ayında “Sivil Tiyatro” ekibi ile “perdelerini açtı”. (Alt-Üst Oluş, Mozart ve Salieri, Bir Kadın İçin Düet, Gaz…) 2006 yılının Mayıs ayında 6’dan Sonra Tiyatro ekibi “Filifu’dan Sesler” adıyla projeyi devraldı. (Bekleme Salonu, Sonsuzluk Kitabevi, Artırma Salonu, Vahşi Kedinin Saati, Kusursuz Görünüm, Ders, Kapıların Dışında, El Veri del Teatre, Ada, Uyanış, Antigone, Ağzı Çiçekli Adam, Sayfiyede Yaz…)

Açık Radyo Tiyatrosu’nda, yazarları arasında Aziz Nesin, Tennessee Williams, Aleksandr Puşkin, Behçet Necatigil, Yiğit Sertdemir, Eugene Ionesco, Anton Çehov, Woody Allen, Dario Fo’nun da bulunduğu 25 oyun sahnelendi. Aynı yıl Açık Radyo, Tiyatro Oyunevi’nin sahnelediği, Federico Garcia Lorca’nın Eskicinin Tazesi adlı oyunu ile 15. Uluslararası İstanbul Tiyatro Festivali’ne katıldı. Oyun, Açık Radyo’da bir hafta boyunca bölümler halinde Tiyatro Oyunevi tarafından sahnelendi. Açık Radyo 15. yaşında Altıdan Sonra Tiyatro'nun kendi mekânı Kumbaracı 50'de Gogol'un 200. yaşında okuma tiyatrosuyla sahnede: Müfettiş.

Üç Silahşörler ile başlayan okuma serüvenine baktığımızda ilk durak Göksenin Göksel yönetiminde okunan öykülerden oluşan “Amma Hikâye” programları dizisi oldu. Zihin tiyatrosunun kitaplar aracılığıyla açtığı perdesi Amma Hikâye’de yayınlanan Bukowski’nin Kasabanın En Güzel Kızı öyküsüyle yayınları RTÜK kararıyla 15 gün boyunca durduruluncaya kadar açık kaldı. Yıllar sonra Amma Hikâye programlarındaki okumaların tekrarı yapıldı.

Ve devamı: 2005 yılında 200. doğum gününde “Andersen Masalları”, ardından 2006 yılında da “Pireler, Periler, Devler” adlı programlarda Anadolu’dan Uzak Doğu’ya, Meksika’dan Hindistan’a, Vietnam’dan Danimarka’ya dünya masalları Tomris İncer tarafından seslendirildi. 1001 Gece Masalları’na, Açık Radyo’nun 10. yılında bambaşka bir okuma tarzı ile dönüldü: Bu klasik ve anonim yapıt, bir yıl boyunca Eser Coşkun yönetiminde dinletildi. 2005 yılında, yayınlanışının üzerinden 400 yıl geçen Cervantes’in başyapıtı Don Kişot, La Mancha’lı Asilzade Don Quijote, Don Kişot’tan Bugüne Roman adlı incelemenin yazarı Jale Parla tarafından “Yel Mi, Değirmen Mi?” adıyla eserden okumalar ve okumaların yorumlarıyla 32 kısım halinde dinleyicilere sunuldu. 100. yaşında William Saroyan, İnsanlık Komedisi adlı başyapıtı tümüyle okunarak anıldı ve Açık Radyo bu okumalarıyla Saroyan hakkında Tütün Deposu’nda açılan serginin bir parçası oldu. Reşad Ekrem Koçu 100.yaşında “Tarihimizde Garip Vak’alar” ile radyodan gülümsedi. Kafka ise 125. yaşında Dönüşüm’ü ile Açık Radyo’daydı. Sartre 100. yaşında Edebiyat Nedir? ile Açık Radyo’nun konuğu oldu. 2007 senesi bu kez Flaubert’in Madame Bovary’sinin yayınlanışının 150. yılı idi. Tiyatrocu Tilbe Saran üç ay boyunca Flaubert’in bölümlemelerine sadık kalarak yapıtı okudu. Yine 2007 senesi Sabahattin Ali’nin doğumunun 100. yılıydı. Altı ay boyunca Sabahattin Ali’nin öyküleri, şiirleri, mektupları okundu ve yazarlar tarafından Sabahattin Ali anlatıldı. 2005 yılı Aziz Nesin’in ölümünün 10.yılıydı. Her hafta bir Aziz Nesin hikâyesi tiyatrocuların desteğiyle seslendirildi. Tilbe Saran Flaubert’le başladığı okumalarını, Oğuz Atay’ın ölümünün 30. yılında yazarın Tehlikeli Oyunlar’ını hafta içi her sabah okuyarak sürdürdü. Daha sonra, Dostoyevski’nin Karamazov Kardeşler adlı eseri her sabah Tilbe Saran tarafından okunurken, aynı okumanın gece tekrarında buna Rusçası eklendi. Petersburg Akademisi’nden Rus oyuncu Maria Merlzyakova Akgüllü’nün sesinden. Açık Radyo, 90. yaşına gelen J.D. Salinger’ı, Franny ve Zooey adlı novellasını Türkçeye çeviren Ömer Madra’nın sesinden dinleyerek andı. Zihin tiyatrosuna son bir ek: Belki de tarihte ilk kez, bir radyo bir tiyatro ödülü aldı. 11. Lions Tiyatro Ödülleri’nde seyircilerden oluşan jüri, tiyatroyu geniş kesimlere duyurma çabasından ötürü “Kuranderde Kalanlar” programıyla Açık Radyo’yu tiyatro özel ödülüne layık gördü.

Bazı İlgi Alanları:

Küresel iklim değişikliği: Açık Radyo, hayatın kaynağı olan doğaya karşı girişilen büyük tecavüze, yani küresel iklim değişikliği tehlikesine karşı uyarı çanlarını ilk günden çalmaya çalıştı. Canlılar âleminin karşı karşıya bulunduğu en büyük tehlikenin, insanın doymak bilmez tüketim iştahından kaynaklanan küresel ısınma olduğu bilgisini yayına geçtiği günden itibaren, bıkmak bilmeden dinleyiciyle paylaştı, insanları buna ve bunun arkasındaki çıkar ve güç odaklarına, bilim ve medya dünyasında bunların hizmetinde çalışanlara karşı harekete geçmeye çağırdı; hâlâ da devam ediyor. Bu bağlam içinde, Açık Radyo, 3 Aralık 2005’te küresel ısınmayı protesto etmek, Kyoto Protokolü’nün imzalanıp onaylanması ve Kyoto ötesi önlemlerinin alınması için, dünyanın birçok ülkesiyle birlikte İstanbul’da düzenlenen yürüyüş ve mitingin örgütlenmesinde ön planda görev aldı. Dünyada bu konuda yapılmış ilk miting olan uluslararası iklim gösterisinin İstanbul “ayağı”, birkaç bin kişinin katılımı ile, Londra’nın ardından en yüksek katılıma sahne oldu. Açık Radyo 4 Kasım 2006’da dünyanın 48 ülkesiyle birlikte aynı anda İstanbul’da gerçekleştirilen Küresel Isınma mitinginin düzenlenmesine de önayak olan kuruluşlar arasındaydı. Yılın o âna kadarki en soğuk ve tek kar yağışlı gününde yapılan “ısınma” protestosu, gene de canlı bir katılıma tanık oldu. 2007 yürüyüşünde de 25 Nisan 2008 günü "İklim Değişikliğini Durdurun; Başka Bir Enerji Mümkün!" mitinginde de oradaydı Açık Radyo: Hem iklim değişikliğini durdurmak, hem de gerçek muhalefetin ne olduğunu göstermek için Kadıköy Meydanı'ndaydı ... Alternatif enerji kullanımı alanında ise Açık Radyo’nun -kendi çapında- iki küçük öncü çalışması oldu: 2005’te Greenpeace gemisi Anna’dan güneş enerjisiyle naklen canlı yayın yaptı. Bilebildiğimiz kadarıyla Türkiye’de alternatif enerjiyle yapılan ikinci radyo yayını idi bu. Birincisini de, yine Açık Radyo, 1998’de, bu sefer Greenpeace’in bir kamyonundan yapmıştı...

Ve nihayet, Açık Radyo, “insanlığın kendi evi olan gezegenle ilişkisinde belirleyici bir yıl olacağı” düşünülen 2009’da, dünyanın belki de en önemli küresel toplantısı olan Kopenhag Konferansı’ndan hemen önce, 24 Ekim Uluslararası İklim Eylemi gününde, gezegenin, herhangi bir konuda şimdiye kadar gördüğü en büyük ve en yaygın siyasi eylemin bir parçası oldu, gökkuşağı renklerinde bir şal üzerinde kocaman bir dünya maketini Galatasaray’dan Galata’ya yuvarlaya yuvarlaya yürüdü…

Savaş ve Barış: Açık Radyo, yayına geçtiği gün, Bosna-Hersek’teki savaş devam ediyordu; o da sözü ve müziği ile, altta kalanların yanında oldu. Aylarca Saraybosna’ya bağlanarak “Bosna Günlüğü”nü sürdürdü... Bir tuhaf küreselleşme mantığının doğal sonucu olan şiddeti, sahneye konduğu andan itibaren “izlemeye” koyuldu. Irak’ın ahlâk ve hukuk dışı işgaline belki de dünyada ilk “uyanan” mecralardan biri oldu. Savaş tamtamlarını daha 17 ay öncesinden “okuyup” anlatmaya başladı, “kitle imha silâhları” dosyasındaki tehdidin “imkânsız” olduğu, daha dünya ahalisi raporları öğrenmeden önce bu radyoda söylendi, gelişmeler “barış bandı”dan izlendi ve direnç yansıtılmaya çalışıldı... Bu radyo insanlık tarihinin gördüğü en büyük barış gösterilerinde Londra ve New York’la bağlantıdaydı. Türkiye Cumhuriyet tarihinin en önemli Meclis kararlarından birinin alındığı gün Ankara’da yapılan tarihî kitle gösterisi sırasında Sıhhiye Meydanı’ndaydı: “Tezkere”nin reddine giden süreci “naklen canlı yayın”la o meydandan aktardı. Irak Dünya Mahkemesi’nin İstanbul Nihai Oturumu’nda tarihî Darphane-i Âmire binasındaydı; tanıklıkları ve Vicdan Jürisi’nin tarihi kararını, üç gün boyunca, belli periyotlarla naklen canlı yayınla aktardı.

Açık Radyo, dünya barış hareketini, dünya adalet hareketlerini, Dünya Ticaret Örgütü Seattle toplantısını, Cancún toplantısını Dünya Sosyal Forumu Porto Alegre, Mumbai toplantılarını, Avrupa Sosyal Forumu Cenova, Cenevre toplantılarını, Amerika Halklar Zirvesi’ni, vb. mümkün olduğu oranda “içeriden” ve “gömülü” medyanın dışından izlemeye çalıştı. Halen de, sessizliğin koyulaşan perdesini aralamaya çalışarak, izlemesini sürdürmeye uğraşıyor.

Bağımsız Medya: Açık Radyo 2006 yılında “Medya Konuşmaları” adlı proje kapsamında 38 saatlik zengin bir program dizisi gerçekleştirdi. Türkiye’nin önde gelen yazar, gazeteci, gazete ve dergi yöneticisi, radyo ve tv yayıncısı, hukukçu, iletişimci, felsefeci, araştırmacı ve basın meslek temsilcilerinden yaklaşık 40 kişi, medya ve etikten reklamlara, bilgi edinme hakkından ombudsmanlık pozisyonuna, gazetecilik eğitiminden çevre gazeteciliği sorunlarına kadar medyanın çok çeşitli meseleleri üzerinde görüşlerini aktardılar. Ayrıca, AC Nielsen, Açık Radyo için kapsamlı bir “Medya Güven Araştırması” gerçekleştirdi. Türkiye’de medya ve kurumlara güven ölçümleri konusunda, herhalde beklenebilir olan, ama yine de oldukça çarpıcı tespitleri içeren, biri kantitatif, biri de kalitatif olmak üzere iki araştırma, Açık Radyo’da birbirini izleyen iki “Medya Konuşmaları” programında tartışılıp sunuldu. Hollanda hükümetinin desteğiyle gerçekleştirilen “Medya Konuşmaları”nın söz konusu araştırma ile beraber kitap olarak yayımlanması hedefleniyor.

Deprem : 17 Ağustos 1999’daki Gölcük depreminden itibaren Deprem İletişim Merkezi (ARDİM) olarak yoğun bir faaliyet gösterdi. 60 gün süreyle tüm formatını değiştirip radyoyu kesintisiz bir “telsiz çevrimi”ne dönüştürdü ve ihtiyaçlarla imkânları buluşturan bir köprü olmaya çalıştı. Özellikle bu etkinliği ile, aralarında The New York Times, La Repubblica, Le Figaro, Journal de Genève ve Süddeutsche Zeitung’un da bulunduğu yaklaşık 12 uluslararası gazetede, BBC radyolarında ve Discovery Channel televizyon kanalında "haber" oldu. Açık Radyo’nun deprem ve afetlere hazırlıklılık konusundaki “Altın Saatler” programı da 1999’dan bugüne kesintisiz ve düzenli olarak devam ediyor. Büyük Deprem, 10. yıldönümünde özel programlarla anıldı.

Müzik Şenlikleri : Açık Radyo, 1997 ve 1998’de İstanbul Müzik Şenliği 1 ve 2’yi (Pozitif ile birlikte) düzenledi. Klasik Batı Müziği’nden Halk Müziği’ne, Dünya Müziği’nden Caz’a, Arabesk’ten Salsa’ya binbir müzik türünün, çocuk etkinliklerinin, uluslararası panellerin, dünya prömiyerlerinin, video gösterilerinin, dans atölyelerinin (toplam 125 etkinlik) yer aldığı şenliklere yaklaşık 10’ar bin biletli izleyici katıldı.

Sergiler: Açık Radyo 1998’de “Magnum’un Gözünden Dünyada ’68”, 2000’de “XX.Yüzyılın Portreleri” başlıklı iki büyük fotoğraf sergisinin düzenlenmesine ortak oldu; bu sergilerin her birini 8’er bin civarında insan gezdi. Altı yıl aradan sonra Açık Radyo, 2006 yılında teması "NatürMort", yani "Ölü Doğa" olan ve küresel iklim değişikliği konusuna dikkat çeken bir ortak sergi düzenledi. Sergi, Türkiye’nin önde gelen ressam, heykeltıraş ve fotoğrafçılarından 83 sanatçının ve 6 sanat galerisinin katılımıyla gerçekleşti. Sanatçılar eserlerin satışından elde edilen geliri Açık Radyo’ya destek olarak bıraktılar.

Konferans ve Paneller: Açık Radyo ve radyoculuk, medya ve işlevleri, bağımsız medya ve demokrasi, çevre, küresel iklim değişikliği ve küresel adalet, barış, Avrupa Birliği, müzik, vb. üzerine birçok üniversitede (İstanbul, İstanbul Bilgi, İTÜ, Boğaziçi, Galatasaray, Yıldız Teknik, Marmara, Mimar Sinan, Koç, ODTÜ, Gazi, Edirne, Kadir Has, Bahçeşehir, Yeditepe, Kocaeli, Çukurova, Eskişehir), İstanbul ve başka birçok ilde lise ve ilköğretim okullarında, ana okullarında ve yurt çapında çeşitli kültür merkezlerinde 350’ye yakın konferans verildi, panellerde temsil edildi. (Ayda sekiz, haftada 2)...

Partiler : Her birinin ayrı temaları olan (“çingeneler”den – “country”ye), 50’den fazla parti düzenlendi.

Yansımalar:

Türkiye ve dünya medyasında Açık Radyo’nun kendisi, programcıları, programları ve etkinlikleri hakkında 6200’ün üzerinde haber, yazı, röportaj vb. yayımlandı (ayda 30, günde bir haber/değinme). Türkiye’deki belli başlı bütün televizyon kanallarında yaklaşık 120 haber-röportaj yapıldı. Açık Radyo üzerine biri yabancı iki belgesel film yapıldı, bir diğeri hazırlanıyor. Açık Radyo en az 3 roman, 1 araştırma kitabı, 1 uzun metrajlı sinema filmi ve 1 polisiye romanda konu edildi. Ayrıca Açık Radyo’da yapılan programlardan "kaynak kitap"lar doğdu.

Ödüller:

1995 Kasım - 2009 Ekim tarihleri arasındaki yayın süresi içinde Açık Radyo 42 ödüle lâyık görüldü. Bazıları şunlar: 2010: Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı tarafından verilen 'Birlikte Yaşamak' Ödülü. 2009: Türkiye Gazeteciler Cemiyeti, çevre ve küresel ısınma konularında yapmış olduğu çalışmalardan dolayı Küresel Isınma Kurultayı Duyarlılık Ödülü. 2009: Gülhan Kadim Sertdemir’in Kuranderde Kalanlar Programı ile IX. Lions Tiyatro Ödülleri 2008-2009 Sezonu Özel Ödülü, İstanbul Tapip Odasının ‘Basında Sağlık Ödülü’ne layık görüldü. 2008: Küresel ısınmaya karşı yürütülen kampanya nedeniyle 77. İzmir Enternasyonal Fuarı 2008’den verilen ödül. 2007: İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi 100. Yıl “En”leri içinde “En Çok Dinlenen (Yabancı) Radyo ödülü. Mülkiyeliler Birliği İstanbul Şubesi 2007 Vefik Kitapçıgil Kamu Hizmet Ödülü. 2007: Nezih Demirkent Özel Ödülü (Türkiye Gazeteciler Cemiyeti "Çevre ve Küresel Isınma"), 2007 İstanbul Tabip Odası Radyo Programları dalında ödül (Toplum sağlığımızı sonsuza değin etkileyecek olan küresel ısınma felaketine yönelik ısrarlı ve kaliteli programları nedeniyle), 2006 – Çevresel Sürdürülebilirlik (Turist Rehberleri Birliği TUREB "Küresel ısınma ve çevre"), 2005:Yılın Bölgesel Radyosu, (Radyo Televizyon Gazeteciler Derneği); 2005 – Yerel Radyo dalında Trodsa Medya Özel Ödülü (Trafik ve Yol Güvenliği İçin Toplu Bilinçlendirme...); 2005 -ARSC (Association for Recorded Sound Collections/Ses Kayıt Koleksiyonları Birliği) Dünya Müziği Kayıtları konusundaki en iyi araştırma ödülü, Cemal Ünlü’nün Açık Radyo'da hazırladığı programlardan yola çıkarak yazdığı Git Zaman Gel Zaman adlı kitaba (Pan Yayıncılık) verildi; 2004'ün En "Hasları" Özel Ödülü (Kadir Has Üniversitesi); 2003 – Yılın En İyi Radyo Programı (Türkiye Gazeteciler Cemiyeti); 2002 – Yılın En İyi Radyosu (Çağdaş Gazeteciler Derneği) 2001 – Yılın En Başarılı Radyosu (İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi); 2000 – Yılın En Beğenilen Radyo Kanalı (Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi); Türkçe’yi En iyi Kullanan Radyo ve Programcılar dalında 2 ödül (2001/2000)...

İnternet’te Açık Radyo:

Açık Radyo Sitesi: Açık Radyo, yeryüzünde internetin yeni yeni yaygınlaşmaya başladığı bir tarihte (bütün dünyada kullanıcı sayısının yalnızca birkaç on milyon civarında olduğu)1997 yılı başında internet üzerinden yayınlanmaya başladı. Açık Radyo’nun internet sitesi (www.acikradyo.com.tr), program ve programcılar, yayın akışı ve radyonun genel yapısı hakkında temel bilgileri içeriyor. 11 Mayıs 2000 tarihinden bu yana Açık Radyo’nun internet üzerinden canlı yayınını dinleme olanağı da mevcut.

Açık Site: Açık Radyo web sitesinin yanı sıra, 2001 yılı Kasım ayından itibaren (dünyada internet kullanıcı sayısı da henüz 700 milyon bile değilken) ikinci bir web mekânı da devreye girdi: Açık Site (www.aciksite.com). Açık Site manifestosunda da görülebileceği gibi, “dünyanın karanlık yüzüne tutulan küçücük bir el feneri” olmayı amaçlıyordu. Burada, “söz uçar, yazı kalır!” özdeyişine bağlı kalarak, mümkün olduğu kadar çok sayıda programın deşifre edilmiş metinlerinin yanı sıra, dünyanın akıl ve vicdan sahibi düşünür ve yazar ve çizerlerinin genel gidişata ilişkin orijinal ve çeviri metinlerine; çizim ve görüntülerine, ve bağlantılara da yer veriliyordu.

Açık Site, yayın hayatının 3 yılını geride bıraktığı sırada, kâinat hali, dünya hali, memleket hali üzerine analiz, yorum, dosya, söz, araştırma, anket, fotoğraf ve karikatürden oluşan 16 binden fazla metinle, hatırı sayılır derinlikte bir “sivil kütüphane” halini aldı. 500’ün üzerinde “dinleyici/okur”un Açık Radyo’yu desteklemek için abone olduğu Açık Site, günde ortalama 1,500 sayfa açılımı ile izleniyordu ve kimi zaman bu sayının 7,700’e ulaştığı da oldu.

Açık Radyo + Açık Site: 1 Aralık 2004 tarihinden itibaren, Açık Site’nin paralı aboneliği kaldırıldı ve her iki site, ikisinin özellikleri korunmak ve geliştirilmek suretiyle birleştirilip (www.acikradyo.com.tr ) yayına açıldı. Açık Radyo’ya, programlarına, programcılarına ve dinleyicilerine ilişkin ayrıntılı bilgilerin yanı sıra, Radyo’nun sözel ve müzik programlarıyla, dost ve konuklarıyla kâinata vermeyi amaçladığı “sada”nın, genel bakış ve duruşun, oluşturmak istediği tartışma platformunun izdüşümlerini burada – ve bir arada – bulmak mümkün. Açık Radyo web mekânında 30 bin civarında yazı, röportaj, analiz, fotoğraf, karikatür, çizim vb. yer alıyor. Sitenin aylık ortalama kullanıcı sayısı 50 bin ve sayfa açılımı da 300 bini buluyor.

Açık Alan:

2005 yılı sonbaharında İstanbul Bilgi Üniversitesi’nden bir grup öğrenci bitirme projesi olarak Açık Radyo üzerine çalışmaya başladı. Bu doğrultuda gençlerin kendilerini alternatif medya içinde ifade etmelerini sağlayacak bir radyo programı yarışması düzenleyerek Açık Radyo içinde genç bir topluluk oluşturma fikri ortaya çıktı. Böylelikle Açık Radyo’da ilk kez üniversite öğrencilerine yönelik bir yarışma düzenlendi. 2005 yılında “Haftada Bir Saat de Olsa Dünyayı Değiştir!” ve 2006 yılında “Oyuna Davet” başlıklarıyla düzenlenen yarışmalara 18 üniversiteden 47 proje ile 64 genç katıldı. Dereceye giren projeler 6 ay boyunca Açık Radyo’da yayınlandı.

Açık Radyo Dinleyicisi

Açık Radyo ile ilgili olarak AC Nielsen’in yaptığı 2000 yılı araştırmasında, Açık Radyo’yu her gün dinleyen Çekirdek-sadık dinleyici 45,000 kişi; “en son bir önceki gün” dinleyen 80,000 kişi; “son bir haftada en az bir kez” dinleyen 120,000 kişi; “son üç ayda en az bir kere” dinleyen 200,000 kişi iken, 2001 yılı araştırmasına göre “en son bir önceki gün” Açık Radyo dinleyenlerin oranı yaklaşık 2,5 katına çıktı. (2001’de % 158’lik artış.)

Ayrıca, İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı’nın (İKSV) 2001 ve 2003 yıllarında, İstanbul Klasik Müzik Festivali, İstanbul Caz Festivali ve İstanbul Film Festivalleri sırasında yapmış olduğu araştırmalardan “en çok dinlenen radyo istasyonu”nun Açık Radyo olduğu sonucu çıktı.

Fırat Tufan'ın 'Radyo Dinleme Ölçümleri ve Program Planlamasındaki Rolü' konulu tezi.

Dinleyici Destek Projesi

Bu, bir bakıma Açık Radyo’nun “yaşam biçimi”dir; Açık Radyo’nun bağımsızlığının sürdürülebilir olmasını hedefler.

Dinleyici Destek Projesi, 2004 yılı Mart ayında “Açık Radyo Dinleyicisini arıyor!” şiârı ile başladı. Amaç, kurucuların ve gönüllü programcıların kolektif çabasının, dinleyicinin katılımı ile tamamlanmasıydı. Yani, birkaç bin dinleyicinin, her yıl tekrarlanan sürekli maddi katkısı –ve fikrî katılımı– ile, sürdürülebilir, kalıcı bir mecra olma hedefine ulaşmak.

Bu kapsamda dinleyiciler seçtikleri programın istedikleri bir saatine destek verebiliyorlar. Birden fazla program, ya da aynı programın birden fazla saati de desteklenebiliyor. Dinleyiciler, isterlerse taksitlendirerek, kredi kartıyla telefondan, internet üzerinden veya banka havalesi ile destek verebiliyorlar. Seçilen program yayınlandığında destekçisinin adı da programın başında ve sonunda anılıyor.

2004 yılında başlatılan Dinleyici Destek Projesi, bunu takip eden yıllarda düzenli olarak sürdürüldü. İlk yılın sonunda 2.250 olan destekçi sayısı, 2007 başlarında 3000'i aştı. Bu destek, hâlihazırda Açık Radyo’nun yaklaşık 3,5 aylık giderlerini karşılamaktadır.

Her yıl yaptığımız, konuklar ve özel programlarla Dinleyici Destek Projesi’nin duyurulduğu bir haftalık özel yayın gitgide geleneksel bir radyo şenliği kimliği kazanıyor. “Hep Açık Radyo” düsturu ile girişilen Dinleyici Destek Projesi 2006 Özel Yayını, 11 – 19 Mart 2006 tarihleri arasında 9 günde 99 saat boyunca sürdü. Eski ve yeni yaklaşık 100 programcısı 10 yılda dünyanın, ülkenin, radyonun, Açık Radyo’nun, sözün, müziğin – ve hatta kimi zaman bizzat kendilerinin! – nereden gelip nereye gittiğini bu özel yayın günleri içinde 40 küsur “panel” programda derinlemesine ele aldılar. Sinema, tiyatro, TV, müzik ve stand up alanlarının önde gelen simaları da Açık Radyo’nun “müstesna konukları” olarak özel yayına birer programla katılıp destek oldular.

2007 yılı şenliği, "Hep Birlikte Açık Radyo" şiârı ile, 24 Şubat-4 Mart tarihleri arasında gerçekleştirildi. 40'a yakın sayıda "müdavim" dinleyici, bu 9 günlük özel yayında Açık Radyo programcılaryla birlikte yoğun bir yayın yaparak radyoyu kelimenin gerçek anlamında "etkileşimli" kıldı.

Öte yandan, aralarında Sezen Aksu, Okan Bayülgen, Haluk Bilginer, Selçuk Erdem, Hülya Koçyiğit, Murathan Mungan, Leman Sam, Arto Tunçboyacıyan, Nejat Yavaşoğulları ve Derviş Zaim gibi, sanat, kültür, edebiyat, mizah ve medya dünyasının tanınmış isimleri de kendi özel programlarını yaparak radyonun sesine seslerini kattılar.

“Hep Birlikte Açık Radyo, Daima!” sloganı ile yapılan 2008 özel yayınına ilk kez katılanlar arasında Ayça Şen, Aylin Aslım, Ayşe Kadıoğlu, Ayşe Tütüncü, Ayyuka, Bahadır Akkuzu, Candan Erçetin, Cengiz Özkan, Çağan Irmak, Demir Demirkan, Erkan Oğur, Ezginin Günlüğü, Feryal Öney, Fuat Ergin, Kaan Sezyum, Orhan Osman, Sabahat Akkiraz, Serdar Ateşer ve Şebnem Ferah vardı. Ayrıca, 2008 özel yayınında, 2008 sonunda yayınlanacak olan Açık Kitap (...Yazı kalır)’ın bazı maddeleri, genelde yazarları tarafından seslendirildi veya program hâline getirildi.

2009 özel yayınında ise, önceki yıllardaki katılımlarını sürdüren konuklar arasına bu yıl ilave olarak Engin Günaydın, Halil Ergün, Mazlum Çimen, Goncagül Sunar, Şevval Sam, Güven Kıraç, Beyza Gümüş, Ayça Günaydın, Yasemin Göksu, Karin Karakaşlı, Okan Murat Öztürk, Sumru Ağıryürüyen, Tibet Ağırtan, Ozan Güven, Ezgi Mola, Şebnem Bozoklu ve İsmail Hakkı Demircioğlu katıldılar, kendi stillerinde özgün sohbet, müzikli sohbet programları ya da canlı konserler gerçekleştirdiler. Ayrıca, Açık Radyo’nun destekçi-dinleyicilerin sohbetleriyle aktif katılımlarının yanı sıra, bir önceki yılın özel yayınında olduğu gibi, bu yıl da Açık Kitap (... Yazı kalır)’ın farklı maddelerinden esinlenen özel hazırlanmış programlara devam edildi.

Açık Radyo dinleyicisi radyosuna sahip çıkıyor. Destek olan dinleyici sayısı, birçoğunun her yıl desteğini yenilemesiyle, 4500’ü aştı. 6. yılını geride bırakan proje, bu anlamda sürdürülebilir bağımsızlık modelinin, yani “Hep Açık Radyo”nun mümkün olduğunun da güçlü bir kanıtı olarak karşımıza çıkıyor.

"Hep Birlikte Açık Radyo, Daima!" Yayın Akışı

14. Yılında Açık Radyo

Ana akım medya dışındaki bağımsız duruşu ile alternatif bir mecra sayılabilecek Açık Radyo, gerek kuruluş, yapı ve işleyişi, gerek sözel ve müzik programları ve gerekse internet üzerindeki yayınlarıyla:

- dünyanın gidişatı konusunda bir bilgi ve duygu paylaşımında bulunma;

- tartışma, etkileşme ve geleceğe ilişkin örgütlenmeye yönelik bir “forum” olma;

- kısacası, başka bir dünyanın mümkün ve zorunlu olduğunu gösterme

yolundaki çabasını on beşinci yayın yılında da azimle sürdürüyor.

(Nisan 2010)