Haftanın Kitabı'nda Ceyhan Usanmaz, Mansur Forutan'ın 1950’lerden 2000’e kadar uzanan elli yıllık popüler müzik tarihini on yıllık bölümler halinde ele aldığı "Riff: 20. Yüzyılda Popüler Müzik" adlı kitabı üzerine konuşuyor.
“Riff (İng.): Bir şarkının veya eserin ruhunu taşıyan, akılda kalıcı, tekrarlanan kısa ve enerjik müzik cümlesidir. Şarkının imzasıdır.”
Adını müzikten alan Riff, 1950’lerden 2000’e kadar uzanan elli yıllık popüler müzik tarihini, on yıllık bölümler halinde ele alıyor. Her dönemde başka bir ses, başka bir tavır, başka bir dünya açılıyor önümüze. Çünkü buradaki “popüler müzik”ten kasıt, yalnızca dar anlamıyla “pop” değil. Kitap, her bir on yıllık dönemin kitlesel hafızasında yer etmiş müziklerin izini sürüyor: Folk rock’ın taşradaki itaatsizlik hikâyesinden caza, küresel süperstarlardan heavy metalin hız ve karanlıkla örülü evrenine kadar uzanan geniş bir alanı kat ediyoruz.
Mansur Forutan’ın yazdığı ve derlediği Riff’te müzik, yalnızca popüler şarkılar ya da yıldız isimler/gruplar üzerinden ele alınmıyor. Her on yılın bir anlamda “sesini kuran” toplumsal ve siyasal atmosfer de burada, teknolojide yaşanan dönüşümler de! Mekânların yanı sıra söz konusu dönemlere damga vurmuş nesneler de (kasetler, Walkman’ler, diskler...) var. Dolayısıyla müziğin gündelik hayatın içine nasıl yerleştiğini, nasıl saklanıp paylaşıldığını da hatırlatıyor. Bir zamanlar müziğin yalnızca duyulan bir şey değil, aynı zamanda elde tutulan, ödünç verilen, raflarda biriktirilen fiziksel bir dünya ifade ettiğini hatırlatması gibi. Her ne kadar Riff’i bir nostalji kitabı olarak nitelendirmek haksızlık olsa da, öyküyü (belki de şimdilik) 1999 yılında kesmesi bu anlamda manidar! Yeni yüzyıla kendisini bütünüyle teslim etmemiş; halen kaset, plak ve dergi yığınları arasında vakit geçirenler için bambaşka duyguları tetikleyebilir...
Benzer şekilde, ilk bakışta bol görselli yapısıyla, ciltli ve kuşe kâğıda basılmış olmasıyla bir “coffee table book” hissi de uyandırabilir. Ama öyle “karıştırmalık” bir çalışma diyerek geçip gidemiyoruz! Evet, göze de hayli hitap ediyor ama asıl önemlisi, içerik tarafında da dolu olması. Örneğin, her on yılın sonunda kapak resimleriyle birlikte verilen ikonik albüm listeleri, kitabın görsel cazibesini artırıyor hiç kuşkusuz; fakat bunlar sadece süslü sayfalar oluşturmak için değil, anlatılan dönemin hafızasını toparlayan unsurlar olarak bir araya getirilmiş.
Kitabın son sayfaları da ayrıca dikkat çekici. Zaman çizelgeleri, çeşitli istatistikler, müziğin merkezde olduğu elli unutulmaz film ve elli unutulmaz kitap listesi, eski müzik dergilerinin o hafif oyunbaz ama merak uyandıran ruhunu hatırlatan yirmi soruluk quiz bir yana (cevap anahtarı var, merak etmeyin!), yazarın hazırladığı ve 1950-1999 arasından seçilmiş parçalardan oluşan bir karışık kasete rastlamak, bazılarımız için kitabın kapağını kapatmayı hayli zorlaştıracak! Karışık kaset sayfasındaki QR kod, sizi doğrudan YouTube’daki Riff Soundtrack / Riff Mixtape sayfasına da yönlendiriyor; yani kitap, yalnızca müzik hakkında konuşmuyor!
Mansur Forutan
Riff: 20. Yüzyılda Popüler Müzik
Doğan Kitap, 2026, 495 s.
