İhanet şarkıları

Açılışı, Charles Aznavour’un arkadaşlar arasında yaşanan ihanet vakalarından söz eden Mon ami, Mon Judas adlı parçasıyla yaptık. 1980 tarihli şarkıda görünürde daima insanın yüzüne gülen ona dalkavukluk yapan, her türlü aşağılanmaya razı olan ama arka planda kendi çıkarlarını gerçekleştirmek için fırsat kollayan kişilerden bahsediyordu sanatçı. Şarkıyla ilgili de: “Bu aslında adlarını söyleyemeyeceğim dört kişinin sentezi. Vergi konusunda problemler yaşadığımda onlardan borç istememden o kadar korktular ki onları bir daha görmedim. Birinden asla para istemem, bunun için bankalar var. Hiç ihanete uğramamış insan saf biridir” ifadelerini kullanmıştı.

Bununla birlikte parçada ihanet eden kişiyi Judas yani Yahuda olarak adlandırıyordu Aznavour ki bu da sanatta oldukça sık kullanılan bir kavram. İncil’de Yahuda İskariot olarak geçen ve Hz. İsa’nın on iki havarisinden biri ve hazinedarı olan bu kişinin otuz gümüş karşılığında onu Romalılara ihbar ederek ele verdiği düşünülür ve bu yüzden tarihin ve dinlerin en ünlü hain figürü olarak anılır. Bunun yanı sıra Hz.İsa’nın son akşam yemeğinden sonra onu öperek askerlere işaret ettiği söylenir, bu da “Yahuda’nın öpücüğü” deyimine kaynak olmuştur. Yahuda’dan bahseden bir başka şarkı da Serge Reggiani yorumuyla hafızalara kazınan Ballade pour un traître (Bir Hain İçin Şarkı). Parçanın sözleri Maxime Le Forestier imzasını taşıyor, beste ise Pierre Billon’a ait. 1969’da kariyerinin henüz başlarındayken menajer Jacques Bedos’a bahsetmiş parçadan Le Forestier ve şarkıyı Reggiani’nin söylemesini arzu ettiğini belirtmiş.  Bedos da dinler dinlemez şarkının Reggiani için uygun olduğunu düşünmüş ama parçayı ona önermek için biraz beklemek istemiş. Bobino’da vereceği konserler öncesinde Reggiani’nin ona repertuarına ilginç bir karakter olduğunu düşündüğü Yahuda’yı konu alan bir şarkı katmak istediğini söyleyince Bedos da onu Le Forestier ile tanıştırmış ve genç adam şarkıyı konser öncesinde, Reggiani’nin locasında gitarı eşliğinde söylemiş. Seçiciliği ve titizliğiyle tanınan Serge Reggiani parçayı dinler dinlemez çok sevmiş ve 1970’te piyasaya çıkacak albümüne dâhil etmiş. 

Garou'nun 2006'da piyasaya çıkan Trahison (İhanet) adlı parçasında, güven duyulan bir kişinin insanı sırtından vurmasının ne kadar yıkıcı olduğu: “En yakın arkadaşın sana ihanet ettiğinde, bu aldatan bir kadından bile beterdir, seni inkâr eden bir babadan bile daha kötü ya da seni unutan bir kardeşten” sözleriyle anlatılıyordu. Bunun yanı sıra: “İhanet, oradadır vaktinin gelmesini bekler, seni tam kalbinden vurmak için, ama dikkat edin, bir hırsız gibi gelir” sözleriyle insanın en beklemediği anda ihanetle karşı karşıya kalabileceğine vurgu yapılıyordu. Serge Gainsbourg ve Eddy Mitchell ise, orijinali 1929’da Lovin’ Sam lakaplı Amerikalı müzisyen Sam Theard tarafından kaydedilen You, Rascal you adlı parçanın Fransızca uyarlaması Vieille Canaille'da sonunda birbirlerine düşman olan iki eski dostun hikâyesini anlatıyorlardı. Bunlardan biri, diğerine karşı son derece cömert ve misafirperver şekilde davranıyor ancak arkadaşı bunun karşılığını onun karısıyla kaçmakla veriyor. Şarkının böylesine büyük bir ihanete uğrayan kahramanı da “öldüğün zaman mutlu olacağım” sözleriyle öfkesini dile getiriyor. Yayınlanmasından kısa süre sonra bir caz klasiğine dönüşen şarkı otuzlu yıllarda Louis Armstrong, Cab Calloway ve Django Reinhardt gibi onlarca müzisyen tarafından yorumlanmıştı. Parçanın Fransızca sözlerini 1951’de Jacques Plante kaleme aldı ve Vieille canaille adlı bu Fransızca versiyon ilk olarak Jacques Hélian orkestrası eşliğinde çocukluğunda İstanbul’dan Paris’e göç eden Yunan asıllı yorumcu Jean Marco tarafından kaydedildi. Serge Gainsbourg ise 1979’da reggae altyapılı parçalara yer verdiği "Aux armes et cætera" adlı albümüne şarkının farklı bir düzenlemesini dâhil etti. Bundan yedi sene sonra yani 1986’da, bu kez Eddy Mitchell’le birlikte orijinaline sadık bir şekilde yorumladı parçayı Gainsbourg ve Eddy Mitchell’in o yıl piyasaya çıkan albümünde yer alan şarkı büyük ilgi gördü.

Sözleri Carlo Rim, bestesi ise Georges Van Parys’e ait La complainte des infidèles adlı şarkı ilk olarak Carlo Rim’in yönettiği La Maison Bonnadieu filminde yer almıştı. Aldatılmış âşıkların acısını ironik, alaycı ve biraz da intikamcı bir dille anlatan parçanın başında sadakatsiz kadınları seven erkeklerin çektiği acılara değiniliyor, bunun sonrasında ise rollerin tersine dönüp bu kez söz konusu kadınların aldatılması ve aynı acıyı tatmasından söz ediliyordu. İlk olarak Marcel Mouloudji tarafından kaydedilen şarkının ilerde Catherine Sauvage, Jacqueline François, Michèle Arnaud ve Germaine Montero gibi kadın yorumcular tarafından yorumlanması da ilginç bir not. Enrico Macias'ın Türkçeye Fecri Ebcioğlu tarafından Arkadaşımın Aşkısın adıyla uyarlanan ve Juanito ve Selçuk Ural gibi isimler tarafından yorumlanan La femme de mon ami adlı şarkısında ise aşk ile arkadaşlık arasında kalan bir adamın çaresizliği anlatılıyor. Adam ilk başta arkadaşına ihanet etmek istemese de, kadının eşini terk etmeye karar vermesiyle rahatlıyor ve artık onu kollarına almaya hakkı olduğunu ifade ediyor. Buna karşın şarkının sonunda: “Asla yaşayamayacağız aynı şarkının kalbinde, aynı evin içinde, anlasan keşke seni ne kadar sevsem de, sen benim için arkadaşımın aşkısın” sözleriyle bu aşkın kalıcı olmayacağını vurguluyordu.

Alain Chamfort’un 1983 tarihli albümünde yer alan, 1985’te ise single olarak piyasaya çıkan L’infidèle, aldatıldığı için büyük bir kıskançlık duyan bir adamın intikam arayışını konu alıyor. Zaman zaman karanlık bir gerilim filmini de andıran parça, açılışında yer alan: “45’lik bir tabanca dayadım göğsüne ve geçmişteki sayısız hatana, savaştan kalma bronz bir 45’lik susturacak yalanlarını çünkü artık yeter” sözleriyle tehditkâr bir hava oluştururken 45’lik kavramı şarkı boyunca hem kadının sevgilisiyle buluştuğu binanın kapı numarası, hem buluşma saati, hem de bir plak çeşidi olarak karşımıza çıkıyor. Şarkının sonunda ise parçanın kahramanı: “Ne kadar rahat bir insan olsam da, aynı zamanda sana mektup yazan kişiyim, ne kadar kırılmış olsam da sana sahibim, seni seviyorum ve susuyorum” sözleriyle kendisini aldatan kadına duyduğu tüm öfkeye rağmen onu hâlâ sevdiğini dile getiriyordu. İhanet ve aldatma konusunu erkek bakış açısıyla ele alan bir parça bu. Aynı konuyu bir kadının gözünden yansıtan ünlü bir şarkı da Patricia Kaas’ın 1997 tarihli albümünde yer alan Je voudrais la connaître,  buna karşın sevgilisi tarafından aldatılan bir kadının diğer kadını tanıma arzusunu dile getiren şarkının sözleri yine bir erkeğin (Jean-Jacques Goldman) imzasını taşıyor. “Onu tanımak isterdim, nasıl olduğunu bilmek, ona uzun uzun bakmak ve geçmişini öğrenmek, buluştuğunuz oteli de görmek isterdim, parasını sen mi ödedin öğrenmek, oda güzel miydi, yatak büyük müydü bilmek” sözleriyle kendisine büyük bir acı vereceğini bilse de sevgilisinin yaşadığı ilişkideki her detayı öğrenmek isteyen bir kadının portesi çiziliyor.

Biraz da siyaset alanındaki ihanetlerden bahsetme gerekirse, aslında bunların da farklı türleri mevcut. Örneğin ülkemizde de sık sık rastlandığı üzere bir partiden tamamen farklı bir ideoloji savunan rakip partiye geçen politikacılar olabiliyor ya da partisinden ayrılmayıp buna karşın rakip partiye çıkar sağlayacak şekilde hareket eden kişilere de rastlanabiliyor. Jean Ferrat'nın 1980 tarihli Le bilan adlı parçası ise bunlardan farklı bir ihanet türünü ele alıyordu. Ferrat şarkıda, gençlik yıllarındaki komünist ideallerden ve 1930’lardaki toplumsal hareketlerle İkinci Dünya Savaşı sırasındaki Direniş hareketine katılan, savaş sonrası yıllarda da mücadeleye devam eden kendi kuşağındaki gençlerden bahsediyor ve söz konusu kişilerin ideallerinin Stalin destekçisi bürokratlar ve onların halefleri tarafından ihanete uğradığını vurguluyordu. Bunun yanı sıra Sovyet rejiminin tekrarlanan yalanlarını, tasfiyeleri, düzmece mahkemeleri ve bilgi çarpıtma mekanizmalarını kınıyor; bunların komünist ideali nasıl yoldan çıkardığını anlatıyordu. Ferrat şarkının bir kıtasında da, dönemin Fransız Komünist Partisi lideri George Marchais’nin 1979’da sarf ettiği “Sovyetler Birliği’nin bilançosu genel anlamda olumludur” sözlerine gönderme yapıyor ve “Olumlu bilanço’ lafını duyduğumda, aklıma hemen ‘Hangi bedelle?’ sorusu geliyor. Ve pasif kısımda yer alan milyonlarca ölü… Asıl fikirleri sorulması gerekenler onlar” diyordu. Parçanın yayınlanmasının ardından bazı kesimlerce komünizm karşıtlığı yapmakla suçlanan Ferrat bu eleştirilere: “Ben hissettiğim ve bana doğru gelen şeyler üzerine yazıyorum. Söylediklerimi onaylamayacak olanlar çıkabilir ama ben kesinlikle komünizm karşıtlığı yapmıyorum. Zaten Fransız Komünist Partisi her zaman Stalin rejimini kınamıştır ve kınamaktadır” şeklinde cevap verecek ve hâlihazırda şarkının nakarat kısmında yer alan “Bizi mücadele ettiren ve bugün hâlâ mücadele etmeye iten idealin adına” dizesi aracılığıyla politik duruşunda bir değişiklik olmadığını net olarak ifade ettiğini söyleyecekti.

HK et les Saltimbanks grubu, 2024’ün Eylül ayında, Fransa’da yaşanan siyasi kriz sırasında piyasaya çıkan Démocratie adlı parçasında, elitlerin halk iradesini hiçe sayması, yalanlar, manipülasyonlar ve lobi ilişkileri nedeniyle demokrasinin nasıl ihanete uğradığını anlatıyor ve nakaratta yer alan: “Evimiz Demokrasi! Ufkumuz Demokrasi! Aklımız Demokrasi! Demokrasi için savaşıyoruz!” sözleriyle gerçek anlamda demokrasiye ulaşmak için mücadele etmek gerektiğini vurguluyordu. Bunun yanı sıra: “Eğer yanlış tercih yaparsak, değiştirirler kuralları, en sonunda dizginleri elden bırakmamak için. Yalan ve tatlı dil onların günlük ekmeği, sunarlar zavallı insanlara, bunu yut da her şey yoluna girsin diye” dizeleriyle siyasetçilerin kendi çıkarları için yasaları değiştirmelerine ve halkı yalanlarla kandırmaya çalışmalarına atıfta bulunuluyor, şarkının sonunda yer alan: “Artık inanmıyorum onlara, çok fazla kandırdılar bizi, birleşmemizi istemdiler hiç, hep bölünmüş kalalım diye. Ben karşı çıkanlardanım, sesini yükseltenlerdenim, direnişin yolunu önerenlerdenim.” dörtlükleriyle ise direniş çağrısı yapılıyordu.

- 1001 histoires secrètes de chansons, Fabien Lecœuvre, Editions du Rocher, 2017

- Charles Aznavour - Star sans l'être, Baptiste Vignol, Grund, 2019

- Jean Ferrat - Rouge Cerise, Baptiste Vignol, Grund, 2019

- Né quelque part, Maxime Le Forestier & Sophie Delassein, Don Quichotte, 2011